Kultura Bułgarii kusi i zachwyca swoim pięknem i różnorodnością. Słowiańskie tradycje mieszają się tu z orientem a chrześcijaństwo z pogańskimi kultami. To niewielkie, górskie państwo skrywa tajemnice trackich grobowców, średniowiecznych reliefów, pogańskich rzeźb, ukrytych w leśnych gęstwinach czy wykutych w skale monastyrów.
Dziedzictwa kulturowe:
Na terenie Bułgarii znajduje się aż dziewięć obiektów, wpisanych na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO, w tym siedem dziedzictw kultury:
Cerkiew Bojańska w okolicach Sofii - średniowieczna świątynia prawosławna. Wyróżnia się dobrze zachowanymi freskami, które zaliczane są do najcenniejszych zabytków średniowiecznej sztuki malarskiej na Bałkanach. Freski są datowane na 1259 rok.
Jeździec z Madary - średniowieczny relief naskalny. Jest jedynym zabytkiem tego rodzaju w Europie. Znajduje się w pobliżu wsi Madara we wschodniej Bułgarii. Relief, wykuty w pionowej skale na wysokości ok. 23 m przedstawia jeźdźca oraz biegnącego za nim psa. Jeździec włócznią przeszywa lwa, który leży pod przednimi nogami konia. Wyobrażenie jeźdźca jest bardzo realistyczne i pozbawione w zasadzie zbędnych szczegółów. Cały relief jest przykładem wczesnobułgarskiej sztuki średniowiecznej. Powstanie reliefu wiąże się z imieniem bułgarskiego chana Terweła i odnosi do początków VIII wieku.
Zespół cerkwi wykutych w skale w Iwanowie - zespół wykutych w skale monolitycznych kościołów, kaplic i klasztorów położonych w pobliżu wsi Iwanowo, 20 km na południe od miasta Ruse. Obiekty sakralne wykute zostały w skałach tworzących wysoki brzeg rzeki Rusenski Łom, 32 metry ponad poziomem rzeki. W ich wnętrzu w dobrym stanie zachowały się średniowieczne freski pokrywające ściany i sklepienia. Freski z Iwanowa, podobnie jak malowidła w cerkwi Bojańskiej stanowią apogeum bułgarskiego malowidła sakralnego.
Tracki grobowiec z Kazanłyku - murowany tracki grobowiec kurhanowy z okresu hellenistycznego datowany na ok. 310-290 p.n.e. , znajdujący się w północnej części miasta Kazanłyk, w środkowej części Bułgarii. Grobowiec jest częścią ogromnej, liczącej ponad 500 obiektów nekropolii, leżącej w pobliżu starożytnego trackiego miasta Seuthopolis.
Zabytkowe miasto Nesebyr - położone na niewielkim półwyspie na wybrzeżu Morza Czarnego. Miasto od 1956 roku jest rezerwatem archeologicznym i architektonicznym. Znajduje się tu przepiękna, słynąca z ozdobnej fasady cerkiew Chrystusa Pantokratora, cerkiew św. Jana Chrzciciela, cerkiew Świętej Bogurodzicy i wiele innych bezcennych zabytków.
Monastyr Rilski - usytuowany w kotlinie górskiego masywu Riła, ok. 120 km na południe od Sofii, jest ważnym symbolem bułgarskiego oporu przeciwko tureckiej okupacji, a także symbolem odrodzenia narodowego w XVIII i XIX wieku. Leżący na wysokości 1100 m n.p.m. monastyr został założony w XIV w przez pustelnika Iwana z Riły. Współczesna postać monastyru pochodzi z XIX wieku, kiedy to dzięki ofiarom społeczeństwa bułgarskiego wybudowano ogromny kompleks klasztorny, harmonijnie wkomponowany w naturalne otoczenie.
Grobowiec Tracki w Swesztari - grobowiec wodza trackiego plemienia Getów, odkryty w 1982 roku w kurhanie w okolicach bułgarskiej wsi Swesztari w Obwodzie Razgrad. Grobowiec powstał najprawdopodobniej pod koniec IV lub na początku III wieku p.n.e. Składa się z przedsionka i trzech komór grobowych. W środkowej komorze odkryto dwa kamienne łoża, na których spoczywały niegdyś ciała trackiego wodza i jego żony.
Święta ludowe i obrzędy
W Bułagii do dziś odbywają się niezwykłe, zaczerpnięte z folkloru i pogańskich tradycji święta i obrzędy:
Kukeri - Obrzęd ten do dziś jest powszechnie kultywowany w centralnej i wschodniej Bułgarii, w okresie od połowy do końca Wielkiego Postu gdy kończy się zima i natura powraca do życia. Kukerami mogą być wyłącznie mężczyźni. W czasie tego obrzędu pozornie zwykli ludzie dzięki maskom, barwnym strojom, owczym skórom i miedzianym pasom stają się szamanami, odstraszającymi złe duchy, aby zapewnić płodność światu roślinnemu i zwierzęcemu oraz ludziom, co w efekcie przynosi dostatek i oznacza spokojną egzystencję.
Baba Marta - święto obchodzone 1 marca. Dla Bułgarów oznacza nadejście upragnionej wiosny. Tego dnia ludzie wymieniają się tzw. martenicami. Są to "amulety" zrobione z czerwonej i białej (a w niektórych rejonach niebieskiej) włóczki. Takie podarki mają chronić właściciela martenicy przed złymi mocami i nieszczęściami oraz zapewnić zdrowie i powodzenie przez cały rok. Aby wróżba się spełniła należy nosić martenicę w formie bransoletki lub naszyjnika tak długo aż nie zobaczy się pierwszego bociana lub jaskółki. Wtedy to chowamy nasz amulet pod kamień, zawieszamy na drzewie lub wrzucamy do rzeki i pozbywamy się całego zła. 1 marca Bułgarów odwiedza baba Marta, czyli po prostu babcia Marzec. Wierzono, że kolor czerwony rozwesela Babcię Martę i pozostawione na podwórzu czerwone materiały sprawią, że pogoda będzie bardzo dobra. Tego dnia starsze osoby nie wychodziły rano, aby nie spotkać Baby Marty i jej nie rozzłościć.
Łazarowden - Święta Wielkanocne w Bułgarii zaczynają się tydzień przed dniem Wielkiej Nocy w sobotę, obchodzeniem dnia Świętego Łazarza, tak zwanym Łazarowden. Zgodnie ze starą bułgarską tradycją tego dnia młode panienki, wystrojone i przyodziane kwiatami wizytowały domy, śpiewając piosenki, recytując wiersze i wykonując tańce obrzędowe (te czynności określane są mianem "łazaruwane"). Panienki, które miały brać ślub w bliskiej przyszłości, wykonywały dodatkowo taniec obrzędowy zwany "buenec".
Trifon Zarezan - obchodzony 14 lutego jest świętem wina, hodowców winorośli i winiarzy, a jego korzenie wywądzą sie najprawdopodobniej od starożytnego świeta boga wina - Dionizosa. Zarezan to pierwsze wiosenne święto Bułgarów, jest świętowane przez hodowców winorośli, karczmarzy, oraz wszystkich miłośników wina - czyli niemal przez cały naród bułgarski. Podstawowy obrządek tego święta - podcinanie winorośli - przypomina nam o zbliżającej się wiośnie. Odcięte gałązki krzewów mężczyzni zwijają w wianki, które kładą na swoich czapkach, lub przeżucają je przez ramię i niosą do domu gdzie kładą je przy domowej ikonie. Po obrzędzie podcinania mężczyzni w winicy posilają sie przyniesionymi ze sobą daniami, śpiewają, tańcza i się weselą. Na tym jednak święto się nie kończy, resztę dnia spędza się na wzajemnych wizytach częstując się winem. Święto zazwyczaj kończy się w karczmie gdzie wszyscy zbierają się by wspólnie biesiadować.
Nikulden - jest jednym z najbardziej popularnych i rodzinnych świąt bułgarskich. Jego nazwa pochodzi od imienia św. Nikołaja, znanego Polakom jako Święty Mikołaj. W Bułgarii uznaje sie św. Nikołaja za patrona marynarzy, rybaków, kupców i bankierów. Na Nikulden - 6 grudnia wszyscy idą do cerkwi na świateczna liturgię, a następnie urządza się loterie i zabawy. Obowiązkowo tego dnia należy zjeść rybę. Zazwyczaj przygotowuje się karpia, który zgodnie z legendą jest sługą św. Nikołaja. Legenda mówi, iż gdy Św. Nikołaj płynął swą łódką po morzu, mocne fale zrobiły dziurę w jej dnie. Św. Nikoła złapał rękoma karpia i zapchał nim dziurę. W ten sposób uratował przed zatonięciem siebie oraz swoich współtowarzyszy.
Bułgarska muzyka ludowa
Bułgarska muzyka ludowa stapia w sobie wpływy trackie, iliryjskie, greckie, bizantyjskie, romskie i tureckie, wykazując podobieństwa do folkloru muzycznego innych Słowian południowych. Najbardziej rozwinięta jest pieśń - solowa i zespołowa - związana z obrzędami dorocznymi, życiem rodzinnym i towarzyskim. Wykonawcy często stosują nosową barwę głosu, naśladując brzmienie niektórych instrumentów (z drugiej strony - instrumenty naśladują głosy ludzkie) i wykorzystując sztuczne zniekształcenia emisji. Typowe dla muzyki bułgarskiej jest występowanie tzw. rytmów aksakowych burzących stałe przebiegi rytmiczne. Spośród tańców najczęściej pojawiają się korowody - najpopularniejszym tańcem jest "choro" - oraz będąca popisem solistów "raczenica". Instrumentarium stanowią gajdy - specyficzne bułgarskie dudy, flety występujące w kilkunastu odmianach, bębny, oraz idiofony (grzechotki, kołatki).
Malarstwo i sztuka
Bułgaria od okresu średniowiecza (XIII wiek, XIV wiek)znana jest ze swoich ikon. Przedstawiciele tzw. tyrnowskiej szkoły malarskiej z powodzeniem przekraczali reguły rządzące tradycyjnym, hieratycznym malarstwem ikon, dzięki czemu stworzyli oni jedną z najbardziej znaczących szkół artystycznych wschodniego chrześcijaństwa.
W okresie bułgarskiego odrodzenia narodowego, u schyłku panowania tureckiego (przełom XVIII i XIX wieku), w całym kraju powstało kilka szkół artystycznych, których przedstawiciele specjalizowali się w ikonopisaniu, snycerce lub malarstwie. Pozostawili oni po sobie prawdziwe skarby sztuki, architektury i malarstwa. Najsłynniejsze z owych szkół to m.in. szkoła trewneńska, bańska czy samokowska – twórcy tej ostatniej szkoły, a wśród nich Zachari Zograf zasłynęli kunsztem zdobiąc Monastyr Rylski przepięknymi freskami.
Najbardziej znanym współczesnym artystą bułgarskim jest bez wątpienia Christo Jawaszew. Zdobył on rozgłos wieloma spektakularnymi happeningami, wśród których najbardziej kontrowersyjne było "zapakowanie" w folię m.in. Reichstagu w Berlinie oraz Pont Neuf w Paryżu.
W artykule wykorzystano materiały ze stron:
pl.wikipedia.org